Hester

Geen project heeft de afgelopen jaren zoveel invloed op mijn werk gehad als 'Hester'. Het is de periode waar de grafisch ontwerper André van Zwieten vooral ook ontwerper werd, én componist, én productieleider. Licht, beeld, geluid, decors, muziek. En drie maanden lang zo tekeer gaan, dat is even wat anders dan drukwerk vormgeven. Een sabbatical die niet als zodanig voelt. De winst: een enorme uitbreiding van de ontwerpmogelijkheden - het persoonlijk 'palet'. Hetgeen daarna meteen te merken valt want er zijn inmiddels veel 'andere' opdrachten op mijn weg gekomen.

'Hester' is een muziektheaterstuk, ontwikkeld door stichting De Inrichting - waarvan ik als prettig gestoorde deel uitmaak - en in 2009 uitgevoerd in steenfabriek Bosscherwaarden, waar de renovatie van de stapelhal op dat moment net was voltooid. 'Hester' is Hester Rebecca Neppingh, getrouwd met Jan Brummelkamp. Het gezin streek in 1808 neer in de Volderstraat in Wijk bij Duurstede. Hester was diep ongelukkig met Jan, die dronk. Geholpen door haar dienstmeid Adriana en haar minnaar Gerrit ruimde ze in 1811 een lastige huisgenoot die in de kost was uit de weg met rattenkruid, én korte tijd ook later echtgenoot Jan. Maar mede door de slechte timing van de moorden kwam de misdaad uit. Teveel toevalligheden. Het lichaam van Jan werd onderzocht, de bejaarde kostganger werd opgegraven op last van de plaatselijke Officier van Justitie. Het drietal werd in januari 1812 gearresteerd en op 15 juni onder de toenmalige strafwet van Napoleon, de 'code penal', terechtgesteld in Amsterdam, aan de Waag. Samen met Adriana en Gerrit was Hester Rebecca Neppingh de eerste Nederlandse staatsburger die met de guillotine werd omgebracht. Het was een zaak die 'de rechtsgang in Nederland heeft geschokt' en zodoende is haar strafdossier bewaard gebleven. Veel meer over het stuk 'Hester' is te vinden op de site van Stichting De Inrichting: www.de-inrichting.nl

Vanaf het begin van de conceptontwikkeling - het moment ook dat toneelschrijver Hiekelien van den Herik aan de slag ging - wisten we: een plein, waarop alles gebeurt. Een stuk dat begint en eindigt met de terechtstelling. Huizen, gevels, interieurs die dienen als speelplek voor flashbacks uit Hesters verleden.
Voor het decor moest een hal van steenfabriek Bosscherwaarden 45 bij 22 meter omgebouwd worden. Het plein, een serie gevels, was opgetrokken uit staketsel van gelijmd en genageld hout, geschilderd in gedekte tinten, soms 'vuil', en van achter bespannen met geprint dundoek waardoor ook achter het doek dingen zichtbaar bleven. Voor de gevels werden reproductieopnamen gemaakt in Brugge. Delen van Brugse gevels werden verwerkt in digitale bestanden waarop het decor werd geprint. Voor de steunframes van de gevels werd gebruik gemaakt van buisstaal met tubeclamps.
De stadsmuur bleek noodzakelijk als visuele afsluiter van de speelruimte, maar ook als afscherming voor een noodzakelijke backstage. Het publiek, op de tribune midden in de hal, zag zo een plein waarvan de gevels openklapten en een winkel, huiskamer of slaapkamer te zien waren. Ergens achterin, verscholen achter de monumentale 'lakenhal' zat de orkestbak met het 24-koppig theaterorkest.

Voor het zaallicht werd gebruik gemaakt van 196 'Lampan' schemerlampjes van IKEA die op de kop aan een zwart houten frame werden opgehangen. Het lichtvlak van 15 x 15 meter viel samen met het grondvlak van de tribune daaronder. Het leverde een vorm van intimiteit op; de steenfabriekshal werd werkelijk een theaterzaal...

De uitstraling van het decor en de belichting moest passen binnen de hal, die zelf ook een zeker verval uitstraalde. De sterkste uitdaging: een buitenomgeving suggereren in een binnenruimte. Dit leverde een toneelbeeld op waarvan het publiek soms de indruk had, dat het decor bij de hal hoorde.